دنیای زیبای پشه ها را بهتر بشناسیم

حشرات خانگی : گزنده هایی که در زندگی ما قرار دارند همیشه مایه اذیت و آزار برای ما بوده اند .آیا می شود آنها را از زندکی ما دور کرد؟

راستی وجود پشه ها در زندگی انسانها تاثیری دارد؟برای کنترل و مبارزه با آنها چاره ای وجود دارد؟

نویسنده امیدوار است که خوانندگان محترم بعد از خوانندن مقاله جواب سئوالات خود را گرفته باشند

پشه هایی که آواز می‏خوانند خون شما را نمی‏مکند، آنها نر هستند، اما پشه‏های ماده خون انسان را می‏مکند! چرا پشه‏ها با عده‏ای از مردم کاری ندارند ولی عده‏ای دیگر را می‏گزند؟


امروز با پیشرفت تمدن، زباله‏ها زودتر جمع می‏شوند دهات و باغات سمپاشی می‏شوند. بسیاری از مردم خانه‏های خود را نیز سمپاشی می‏کنند. انواع و اقسام وسایل کشتن حشرات از قبیل حشره کش برقی، حلقه‏های دود ضد حشره، امشبی. و ده‏ها مایع حشره کش دیگر در اختیار مردم است و همه از آنها استفاده می‏کنند، معذالک باز با کمال تعجب می‏بینم که روز بروز برمزاحمت این حشرات موذی اضافه می‏شوند و با اینکه از وسایل نامبرده در شمال شهر تهران بیشتر از جنوب آن استفاده می‏شود، علنا می‏بینیم که پشه و مگس در شمال این شهر، به مراتبب بیشتر و اکنون چند سئوال مطرح است که ما می‏خواهیم به آنها جواب دهیم.
1- با وجود این داروهای حشره کش، چرا تعدادپشه و مگس زیادتر شده است؟
2- چرا در زمستان هم پشه‏ها دست از ساکنان شمال شهر بر نمی‏دارند؟
3- چرا در شمال شهر تهران، تعداد پشه و مگس بیشتر از جنوب شهر است؟
4- بالاخره ما با این پشه‏های مزاحم چه باید بکنیم؟
در جواب سئوال اول که پرسیده شده «چرا داروها و وسایل حشره کش نتواستند تعداد این حشرات مزاحم را کم کنند ؟» سه دلیل قاطع وجود دارد یکی قانون بقای نسل است که هر جانوری می‏کوشد به هر وسیله که ممکن شود، نسل خود را حفظ کند و نگذارد از بین برود. دلیل دوم که از همان قانون بقای نسل سرچشمه می‏گیردت مصونیت این جانوران در برابر سموم حشره کش می‏باشد که روز برروز بالا می‏رود و هر قدر کشندگی این داروها زیادتر شود، مصونیت آنها شدیدتر می‏گردد واگر خوانندگان فراموش نکرده باشند، در ابتدای پیدایش امشبی هیچ پشه و مگسی در برابر آن مقاومت نداشت و امروز بر عکس، در برابر آن مقاومت نشان می‏دهند. این موضوع در برابر تمام ترکیبات و مایعات حشره کش دیده می‏شود. دلیل سوم، این ترکیبات حشره کش علاوه بر پشه و مگس سایر جانوران را که خوراکشان حشرات کوچک است مثل عنکبوت، مارمولک، سوسک و غیره را نیز از بین می‏برند و چون تولید مثل پشه و مگس زیاد است، با از بین رفتن دشمن زیادتر می‏شوند.
سئوال دوم این بود که چرا بر خلاف گذشته، پشه‏ها در زمستان هم دست از سرما بر نمی‏دارند؟... یکی از فواید سرما، کشتن حشرات است که قدرت تولید مثل آنها زیاد می‏باشد و اگر از بین نرود دنیا را تسخیر خواهند کرد! خانه‏های ما در گذشته، دارای یک حیات کوچک یا بزرگ بود و اتاقها در اطراف آن قرار داشتند. بهترین وسیله گرم کردن ما، کرسی بود که زیر آن می‏خوابیدیم یا می‏نشستیم و خود را از شر سرما حفظ می‏کردیم، ولی فضای اتاقهای ما کاملا سرد بود و حتی کاسه آبی که شب روی کرسی می‏گذاشتیم، یخ می‏بست، مستراح و آشپزخانه هم از ساختمان جدا بوده و چاه آنها هم در وسط حیات قرار داشت، ولی امروزه نقشه ساختمانها عوض شده است و ساختمانها به صورت آپارتمان درآمده و هر آپارتمان دارای یک هال و چند اتاق است. مستراح و آشپزخانه و حمام و چاههای آنها هم در داخل عمارت قرار دارند و غالبا با بخاری یا شوفاژ گرم می‏شوند و چون داخل این ساختمانها گرم است، پناهگاه خوبی برای پشه‏ها و مگسها می‏باشند. آنها از گرمای بنا استفاده کرده، شبها خون ما را می‏مکند و بعد تخم خود را در چاه‏های مستراح، آشپزخانه، و حمام می‏گذراند و در تمام سال تولید مثل می‏نماید.
سومین سئوال این بود که چرا در شمال تهران پشه و مگس بیشتر از جنوب شهر است. سئوالی بسیار جالب و پر اهمیت است و سه علت اساسی دارد. یکی اینکه در جنوب تهران هنوز اکثر خانه‏ها قدیمی است و پناهگاه زمستانی برای پشه و مگس ندارند ولی یک علت دیگر هم وجود دارد که می‏توان آن را یکی از عجایب خلقت و طبیعت شمرد. از بیست سال پیش تا کنون یک نوع موش بزرگ در جنوب تهران پیدا شده است که یکی از اسرار طبیعت در نهاد آنها قرار دارد. این موشها از خارج از کشورها در وسط کالاهای تجارتی به وسیله کشتی به خرمشهر آمده و از آنجا با قطار به جنوب تهران رسیده‏اند.
این جانوران موذی دارای این خاصیت هستند که پشه از آنها فرار و هر کجا باشند، در شعاع معین پشه دیده نمی‏شود و این خاصیت که هنوز دانشمندان نتوانسته‏اند علت حقیقی آنرا پیدا کنند، در بعضی از حیوانات و بعضی از گیاهان مانند گل آفتابگردان وجود دارد و شما می‏توانید با قرار دادن یکی از این موشها در قفس این معجزه طبیعت را با چشم خود ببینید و تا آنجا که من اطلاع دارم، در چندین دانشگاه و مراکز تحقیقات علمی دنیا، روی این موشها مطالعه می‏وشد و تاکنون علت آن را پیدا نشده است. باری، بااین مقدمات، برویم سر اصل موضوع و ببینیم که با این حشرات سمج و مزاحم چه باید کرد و چگونه می‏توان از شر آنها خلاص شد؟ ما ایرانیان در زبان فارسی، معمولا به حشرات کوچک که پرواز می‏کنند، پشه می‏گوییم و دارای ولی انواع و اقسام زیاد می‏باسند که همگی از راسته دو بالان و بند پایان هستند. ولی همه آنها خونخوار و مردم آزار نیستند. دسته‏ای از آنها به ترشی علاقمند بوده و ما آنها را روی ظروف ترشی، خمره سرکه و خمره شراب می‏بینیم. دسته‏ای دیگر گیاهخوار بوده و روی درختان و علفها زندگانی می‏کنند و از ساقه و برگ تغذیه می‏نمایند.
مهمترین این دسته پشه گز است که روی درخت گز زندگانی می‏کند و از ساق و برگ آن می‏خورد و تخمهای خود را در ساقه‏های درخت گز پنهان می‏سازد. این نوع پشه از خود شهدی تراوش می‏کند که ما به آن گز خونسار می‏گوییم. دسته دیگر از پشه‏ها در محیط قلیایی زندگانی می‏کنند و مخصوصا به گاز آمونیاک علاقمند بوده و چنانچه در شیشه آمونیاک باز شود، فورا به آن محل هجوم می‏آورند و شما می‏توانید هجوم آنها را در اطراف دکانهای فتوکپی با آمونیاک کار می‏کنند، ببینید. پشه‏های معمولی، پشه مالاریا و پشه خاکی هم به آمونیاک و محیط قلیایی علاقمند بوده و بیشتر در مستراحها و گندابها و زباله دانیها و آغلها که گاز آمونیاک وجود دارد، زندگانی کرده، تخم خود را در چاه‏های مستراح و زباله دانیها می‏گذارند و این دسته از حشرات هستند که خون انسان را می‏مکند و شبها مزاحم خواب ما هستند در اینجا بد نیست بدانید پشه‏ای که شب بالای سر شما وزوز کرده و باصطلاح آواز می‏خواند، پشه نر بوده و گزنده نیست، بلکه آواز او برای جلب توجه پشه ماده ایست که در همان موقع مشغول مکیدن خون شما می‏باشد.
یک نوع دیگر پشه هم سابقا در ایران وجود داشت که در آبهای راکد مثل آب انبارها زندگانی می‏کرد و ناقل انگل سالک بود که خوشبختانه در اثر لوله کشی از بین رفت. پشه مالاریا نیز در اثر مبارزه از بین رفته و این بیماری ریشه کن شده است و تنها پشه‏ای که مزاحم ما می‏باشد، همین پشه‏های معمولی آواز خوان و سمپاشی خاکهای آلوده و آغلها، به آسانی از بین برد و تنها پشه‏های چون در حال حاضر نسبت به اکثر سموم حشره کش مصونیت پیدا کرده‏اند، از بین بردن آنها به آسانی میسر نیست و یگانه راه چاره جلوگیری از تولید مثل آنهاست. اینها بطوری که گفتیم در چهار فصل سال در اطاقهای معتدل شده منازل سکونت داشته و در چاههای مستراح، آشپزخانه، حمام و مجاری آنها تخم گذاری کرده و تولید مثل می‏نمایند و روی این اصل همه ساله در فصل گرما تذکر داده می‏شود که برای مبارزه باآنها هر ده روز یکبار، مقداری نفت در چاه‏های داخل ساختمان بریزید. این دستور خوبی است، ولی عملا نتیجه خوبی نداده است. موقعی این دستور مفید است که مقدار نفت به حدی باشد که روی تمام سطح آب چاه را بپوشاند، تا بچه این حشرات که ابتدا به صورت کرم در آب زندگانی می‏کند، راه تنفس نداشته باشد و از بین برود؛ ولی چون سطح چاه معلوم نیست و این چاه‏ها غالبا دارای خزینه بوده و سطح آنها وسیع است و یکی دو لیتر نفت برای پر کردن روی آنها کافی نیست، نتیجه مطلوب به دست نمی‏آید، ولی اگر ما این چاهها را سالی یکی دو بار سمپاشی کنیم، یعنی برای هر چاه دویست گرم گرد «د.د.ت» را در چهار لیتر نفت داغ حل کرده، گرماگرم آن را از دهانه‏های مختلف در چاه بریزیم و چند ساعت دهانه‏ها را محکم ببندیم، گاز نفت همراه با «د.د.ت» فضای چاه را پر کرده و باعث سمپاشی تمام قسمتها و سوراخ و سنبه‏های چاه شده و نسل این جانوران موذی را در آن چاه از بین می‏برد و تا مدتی نیز اثر سم باقی می‏ماند و چنانچه پشه دیگری از خارج وارد ساختمان شود و برای تخم ریزی داخل آن می‏گردد خواهد مرد و چنانچه تمام درها و پنجره‏ها دارای توری باشد و پشه نتواند از خارج وارد شود، مدت مدیدی راحت خواهد بود. اینکار از سمپاشی اتاقهای ساختمان که هوای اتاق رامسموم کرده و تنفس را مشکل می‏کند، به مراتب مفیدتر و نتیجه آن درخشانتر است، اگر به گرد خالص «د.د.ت» دسترسی ندارید و محلول کردن آن در نفت داغ برای شما میسر نیست، می‏توانید این سمپاشی را با سایر مایعات را با ظروف فلزی خود، مدتی در آفتاب بگذارید تا گرم شوند و بعد در چاه بریزید. به جای نفت می‏توانید از گازوئیل استفاده کنید.
در خاتمه، سئوال دیگری را مطرح می‏کنیم: این پشه‏های معمولی به بدن بعضیها نزدیک نمی‏شود و آنها را نمی‏گرند و بر عکس به عده‏ای دیگر علاقه‏مند بوده و به سراغ آنها می‏روند و جای سالم در دبن آنها باقی نمی‏گذارند و به همین جهت عده‏ای علت امر را پرسیده‏اند. جواب این سئوال را ما در سطور بالا نوشتم و گفتیم که این دسته از پشه‏ها به گاز امونیاک و محیط قلیایی را غب بئده و از محیط ترش فرار می‏کنند. کسانی که پوست بدنشان قلیایی بوده و عرق بدنشان کمی بوی امونیاک می‏دهد و همچنین کسانی که قطره قطره ناخودا گاه ادرار و زیر جامه آنها کمی و بوی ادرار می‏دهد، یبشتر مورد هجوم این حشرات واقع می‏شوند و بر عکس، کسانی که پوست بدنشان ترشی بیشتری دارد، این پشه‏ها کمتر به سراغ آنها می‏روند و چنانچه دسته اول خود را تمیز کنند و بعد کمی ترشی، مثل آبلیمو به بدن خود بمالندت مصونیت زیادتری پیدا خواهند کرد این نکته را نیز بد نیست بدانید که این پشه‏ها از دود و اسانس بعضی از گیاهان فراری هستند که مهمترین آنها جوهر سقز کاج است که در داروخانه‏ها به نام اسانس تربانتین به فروش می‏رسد. پاشیدن این اسانس زیر تخت و مالیدن کمی از آن به بدن، از نزدیک شدن پشه جلوگیری می‏کند و در صنعت داروسازی با این اسانس پمادهایی می‏سازند که به اسامی مختلف برای جلوگیری از گزش پشه فروخته می‏شوند